چهره‌های ماندگار بلوچستان؛ از واژه و آواز تا نقش و نخ
نام بعضی آدم‌ها با صدای یک ساز گره می‌خوره؛ نام بعضی دیگه با شعر، کتاب یا نقش‌هایی که روی پارچه می‌سازن. آشنایی با این چهره‌ها کمک می‌کنه پشت واژه کلی «فرهنگ»، آدم‌ها و تلاش‌هاشون رو ببینیم. اینجا هفت چهره از حوزه‌های پژوهش، ادبیات، موسیقی و هنر دست رو معرفی می‌کنیم؛ گزیده‌ای برای شروع آشنایی، نه فهرست کامل بزرگان بلوچستان.
منظور از «ماندگار» در این مطلب، اثرگذاری فرهنگیه؛ بنابراین هم از درگذشتگان می‌گیم و هم از چهره‌های معاصر.
عبدالغفور جهاندیده؛ پژوهشگر زبان و ادبیات بلوچ
عبدالغفور جهاندیده در حوزه زبان، شعر و فرهنگ بلوچستان پژوهش کرده. «فرهنگ بلوچی ـ فارسی»، «حماسه‌سرایی در بلوچستان» و «منظومه‌های عاشقانه بلوچی» از آثار او هستن. بخشی از اهمیت این کارها، ثبت و بررسی میراثیه که در روایت‌ها و شعرهای شفاهی جریان داشته. برای کسی که دوست داره از آشنایی اولیه فراتر بره و درباره ادبیات بلوچ بیشتر بخونه، آثار جهاندیده مسیر مناسبی برای شروع هستن. [۱]
عبدالله روانبُد؛ پیوند شعر بلوچی و فارسی
عبدالله روانبد، مشهور به روانبد پیشینی، از شاعران نامدار بلوچستانه که به بلوچی و فارسی شعر سروده. پژوهشگران ادبیات، ارتباط این دو زبان رو در شعر او بررسی کردن. جایگاهش فقط به یک لقب یا چند بیت مشهور محدود نمی‌شه؛ آثارش بخشی از تاریخ ادبیات معاصر بلوچ رو پیش روی خواننده می‌گذارن. «منظومه مکران» از آثاریه که برای آشنایی با شعر او می‌شه سراغش رفت. [۲، ۳]
مهتاب نوروزی؛ ماندگاری در سوزن‌دوزی
مهتاب نوروزی از استادان شناخته‌شده سوزن‌دوزی بلوچ و اهل قاسم‌آباد بمپور بود. این هنر رو از مادرش آموخت و دهه‌ها به دوختن و انتقال مهارتش پرداخت. اهمیت نام او، هم به کیفیت کارهاش برمی‌گرده و هم به نقشی که در آموختن هنر به دیگران داشت. دیدن سوزن‌دوزی با یاد مهتاب، توجه ما رو از نقش نهایی به صبر، مهارت و زندگی سازنده اون می‌بره. [۴]
کمال‌خان هوت؛ صدایی برای روایت‌های بلوچستان
کمال‌خان هوت، که با نام ملاکمالان هم شناخته می‌شه، از خوانندگان برجسته موسیقی بلوچی بود. در سنتی که آواز و روایت به هم پیوند دارن، او شعرها و داستان‌ها رو با اجرا زنده نگه می‌داشت. برای شناخت جایگاهش، شنیدن یک قطعه کوتاه کافی نیست؛ توجه به داستان و کلام، بخشی از تجربه آثار اونه. نام کمال‌خان یادآور نقش هنرمند در انتقال حافظه شفاهی یک جامعه‌ست. [۵]
شیرمحمد اسپندار؛ استاد دونلی از بمپور
شیرمحمد اسپندار یکی از شناخته‌شده‌ترین نوازندگان دونلی بود؛ سازی که نواختن هم‌زمان دو نی در اون، مهارت و کنترل نفس زیادی می‌خواد. او از بمپور برخاست و با اجراها و ضبط‌هایش، صدای این ساز رو به مخاطبان بیشتری رسوند. بخشی از اجراهای او در مجموعه‌های موسیقی نواحی منتشر شده. شنیدن این آثار، راهی برای آشنایی با ظرافت نوازندگی دونلی و بخشی از موسیقی بلوچستانه. [۶]
دین‌محمد زنگشاهی؛ نوازنده و ثبت‌کننده موسیقی
دین‌محمد زنگشاهی از چهره‌های شاخص موسیقی سرحد و نوازنده قیچک و رباب بود. موسیقی در خانواده‌اش جریان داشت و او راه پدرش، موسی زنگشاهی، رو ادامه داد. در کنار خوانندگی و نوازندگی، بخشی از دانسته‌ها و اشعار مرتبط با اجراهای بلوچی رو در کتاب «موسیقی بلوچستان؛ مکران و سرحد» ثبت کرد. این همراهیِ اجرا و نوشتن، وجه مهمی از میراث اوست. [۷]
عبدالرحمان سرزهی؛ بنجو در گفت‌وگو با جهان
عبدالرحمان سرزهی از نوازندگان شناخته‌شده بنجو و زاده بلوچستان ایرانه. فعالیت‌های بین‌المللی و همکاری با هنرمندان فرهنگ‌های دیگه، بخشی از مسیر حرفه‌ای او رو شکل داده. در معرفی این هنرمند، بنجو نقطه محوریه؛ سازی که در دست او، امکان شنیده‌شدن در ترکیب‌ها و جمع‌های تازه رو پیدا کرده. آثار و همکاری‌هایش برای شنونده‌ای که به ارتباط موسیقی محلی و اجراهای معاصر علاقه داره، شنیدنی‌ان. [۸]
آشنایی رو از کجا ادامه بدیم؟
می‌تونیم با انتخاب یک اثر شروع کنیم: چند صفحه از یک کتاب، شنیدن یک اجرای کامل یا دیدن یک سوزن‌دوزی از نزدیک. این نام‌ها وقتی از فهرست بیرون میان و به تجربه ما راه پیدا می‌کنن، معنای روشن‌تری پیدا می‌کنن. در سفر هم گفت‌وگو با هنرمندان و فعالان فرهنگی محلی، فرصت شناختن نام‌ها و روایت‌های بیشتری رو فراهم می‌کنه.
منابع مطلب
۱. معرفی و آثار عبدالغفور جهاندیده، ایران‌کتاب
۲. تأثیر فارسی بر اشعار بلوچی مولوی عبدالله روانبد، مقاله پژوهشی
۳. معرفی منظومه مکران، کتابخانه تخصصی ادبیات
۴. معرفی مهتاب نوروزی، هنرآنلاین
۵. معرفی کمال‌خان هوت، دانشنامه ویکیجو
۶. زندگینامه شیرمحمد اسپندار، همشهری آنلاین
۷. زندگینامه دین‌محمد زنگشاهی، همشهری آنلاین
۸. معرفی عبدالرحمان سرزهی، TrAP
لینک کوتاه:
https://dlho.ir/n6182 کپی کردن
علی شجاعی